واجبات كه بر عهده بنده است و يا دورى و اجتناب از مكروهات علاوه بر ترك محرّمات از ثبات و استقامت انسان در امتثال امر خدا و خضوع و فروتنى در برابر او و ابراز علاقه و محبّت نسبت به او حكايت دارد كه بدان ايمان كامل مىشود و پيوسته بنده به مولاى خود تقرّب مىجويد تا بدان حدّ كه او را دوست بدارد ، چنان كه بخارى از ابو هريره روايت كرده كه گفت : رسول خدا فرمود : خداى عزّ و جل فرمايد : پيوسته بندهء من به سبب نافله‌ها به من نزديكى مىجويد تا او را دوست بدارم ، پس وقتى كه او را دوست داشتم ، خواهم بود گوش او كه با آن بشنود و چشم او كه با آن ببيند و دست او كه با آن بگيرد و پاى او كه با آن راه رود . « 1 » ممكن است گفته شود : برحسب نواميس عدالت الهى لزومى ندارد كه اجر و پاداش اضافى بر انجام وظيفهء واجب و ترك عمل حرام مترتب شود ، مگر همان عطايا و مواهبى كه بنده از آن برخوردار و بهره‌مند است ، از قبيل نعمت زندگى و خرد و عافيت و استفاده از نيروى حيات و آمادگى براى عمل و نجات يافتن از آتش دوزخ در آخرت . پيداست كه تمام اعمال صالح بنده در مقابل اين همه مواهب و عطاياى الهى و نعمت‌هاى بىمنتهاى او بسى كوچك و ناچيز است و عنايات بىحدّ و حصر پروردگار چيزى جز لطف و تفضّل او به بندهء خود نيست . همين حقيقت است كه از آيات متعدّد كتاب عزيز قرآن استفاده مىشود ، آنجا كه خداى متعال فرمود : پرهيزكاران در جاى امن و آرام هستند ، در باغها و چشمه‌سارها ، لباسهايى از ديباى نرم و ستبر مىپوشند و روياروى يكديگرند . همچنين سپيدتنان درشت چشم را به همسرىشان درآوريم . در آنجا هرميوه‌اى را به آسودگى فراپيش خوانند . در آنجا طعم مرگ را نمىچشند ، جز همان مرگ نخست ، و خدا از عذاب دوزخ نگاهشان داشت . اين نواختى از پروردگار تست و رستگارى بزرگ خود اين است . « 2 » پس تمام پاداشهايى كه در آنجا وجود دارد ، همه به فضل و احسان خداى سبحان است .

--> ( 1 ) . صحيح البخارى : 9 / 214 ؛ الاسماء و الصفات ، بيهقى 416 ؛ ميزان الاعتدال ، ذهبى : 1 / 301 . ( 2 ) . دخان 44 / 51 - 57 .